Fiilde çatı konu anlatımı Test 1

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işteş çatılı bir fiil kullanılmıştır?

A) Çocuklar bahçede koşuyor.
B) İki komşu kapıda sohbet ediyor.
C) Yağmur sabaha kadar yağdı.
D) Öğretmen tahtaya yazı yazdı.

Sevgili öğrenciler, bu soruda işteş çatılı fiilin ne olduğunu ve cümlelerde nasıl kullanıldığını anlamamız gerekiyor. İşteş çatılı fiiller, eylemin birden fazla özne tarafından ya karşılıklı ya da birlikte yapıldığını gösteren fiillerdir. Genellikle fiil kök veya gövdesine "-ş, -ış, -iş, -uş, -üş" eklerinden biri getirilerek oluşturulurlar.

İşteş çatılı fiillerin temel özellikleri şunlardır:

• Eylem birden fazla özne tarafından yapılır.
• Eylem ya karşılıklı (örneğin: selamlaşmak, dövüşmek) ya da birlikte (örneğin: uçuşmak, gülüşmek) gerçekleşir.
• Çoğunlukla fiil köküne "-ş" eki eklenir. Ancak bazı fiiller, anlamları gereği bu eki almasalar bile işteşlik özelliği taşıyabilir.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Çocuklar bahçede koşuyor.

  Buradaki fiil "koşuyor" (koş-mak). Bu fiilde "-ş" eki yoktur. Eylem, çocuklar tarafından tek tek veya yan yana yapılabilir, ancak karşılıklı veya birlikte yapılma zorunluluğu taşımaz. Bu fiil etken çatılıdır.

• B) İki komşu kapıda sohbet ediyor.

  Buradaki fiil "sohbet ediyor" (sohbet et-mek). Bu fiil, yapısı itibarıyla doğrudan "-ş" eki almamış gibi görünse de, "sohbet etmek" eylemi doğası gereği karşılıklı yapılan bir eylemdir. Sohbet etmek için en az iki kişinin olması ve bu kişilerin birbirleriyle konuşması gerekir. Cümledeki "İki komşu" ifadesi de bu karşılıklılığı açıkça belirtmektedir. Bu nedenle, anlamca işteş çatılı bir fiildir.

• C) Yağmur sabaha kadar yağdı.

  Buradaki fiil "yağdı" (yağ-mak). Bu fiilde "-ş" eki yoktur. Eylem, tek bir özne (yağmur) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu fiil etken çatılıdır.

• D) Öğretmen tahtaya yazı yazdı.

  Buradaki fiil "yazdı" (yaz-mak). Bu fiilde "-ş" eki yoktur. Eylem, tek bir özne (öğretmen) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu fiil etken çatılıdır.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "sohbet etmek" fiilinin anlamca karşılıklı bir eylemi ifade etmesi nedeniyle işteş çatılı olduğunu görüyoruz.

Cevap B seçeneğidir.