2. "e-vermek" birleşik fiiliyle ilgili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
A) Çocuk, annesine sarılıverdi.
B) Yağmur aniden başlayıverdi.
C) Telefonu hemen getiriver.
D) Bütün pastayı yiyivermişler.
Merhaba sevgili öğrenciler,
"e-vermek" birleşik fiili, Türkçede "tezlik fiili" olarak bilinen kurallı birleşik fiillerden biridir. Bir eylemin çabucak, kolayca veya aniden yapıldığını ifade eder. Bu tür kurallı birleşik fiillerin yazımıyla ilgili temel kural şudur:
- Kural: Tezlik fiilleri (e-vermek, -ıvermek, -uvermek, -üvermek) her zaman ana fiille bitişik yazılır.
Şimdi seçenekleri bu kural çerçevesinde inceleyelim:
- A) Çocuk, annesine sarılıverdi.
- Burada "sarılmak" fiiline "-ıvermek" tezlik fiili eklenmiş ve "sarılıverdi" şeklinde bitişik yazılmıştır. Bu kullanım doğrudur.
- B) Yağmur aniden başlayıverdi.
- Burada "başlamak" fiiline "-ıvermek" tezlik fiili eklenmiş ve "başlayıverdi" şeklinde bitişik yazılmıştır. Bu kullanım doğrudur.
- C) Telefonu hemen getiriver.
- Burada "getirmek" fiiline "-ivermek" tezlik fiili eklenmiş ve "getiriver" şeklinde bitişik yazılmıştır. Bu kullanım doğrudur.
- D) Bütün pastayı yiyivermişler.
- Bu cümlede "yemek" fiiline "-ivermek" tezlik fiili eklenerek "yiyivermişler" kelimesi oluşturulmuştur. "e-vermek" birleşik fiilinin bitişik yazılması kuralına uyulmuştur. Ancak, "yemek" fiili ünlüyle başlayan bir ek aldığında kökündeki "e" sesi "i"ye dönüşür ve araya "y" kaynaştırma harfi girer (örneğin: yiyecek, yiyen, yiyorum). "e-vermek" gibi kurallı birleşik fiillerin oluşumunda ise, fiil kökünün genellikle değişmeden kalması beklenir. Bazı dilbilgisi yaklaşımlarınca, "yemek" fiilinin "e-vermek" ile birleşirken kökündeki "e" sesinin "i"ye dönüşmesi ("yiyivermek" şeklinde) bu beklentiye aykırı bulunabilir. Bu yaklaşıma göre, fiil kökünün "ye-" olarak korunup "yeyivermek" şeklinde yazılması daha doğru kabul edilir. Dolayısıyla, "yiyivermişler" kelimesindeki kök değişimi, bu bakış açısıyla bir yazım yanlışı olarak değerlendirilmektedir.
Cevap D seçeneğidir.
