Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle fiilimsilerin ne olduğunu ve kaç türü bulunduğunu hatırlayalım. Fiilimsiler (eylemsiler), fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiil özelliklerini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Türkçede üç ana fiilimsi türü vardır:
- İsim-fiil (Mastar): Fiile -ma, -ış, -mak ekleri getirilerek yapılır. (Örnek: okuma, gidiş, gelmek)
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ür, -r), -dik (-dık, -duk, -dük, -tık, -tuk, -tük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -müş, -muş) ekleri getirilerek yapılır. (Örnek: gelen, yazası, bilmez, koşar, gördük, gelecek, okunmuş)
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile -ken, -alı (-eli), -madan (-meden), -ince (-ınca, -ünce, -unca), -ip (-ıp, -üp, -up), -arak (-erek), -dıkça (-dikçe, -dukça, -dükçe, -tıkça, -tikçe, -tukça, -tükçe), -r...mez, -e...e, -a...a, -casına (-cesine), -dığında (-diğinde), -maksızın (-meksizin) gibi ekler getirilerek yapılır. (Örnek: gelirken, başlayalı, gülmeden, gelince, okuyup, koşarak)
Şimdi cümlemizi adım adım inceleyerek fiilimsileri bulalım:
"Yıkılan binaların enkazı kaldırılırken çalışan işçiler yorulmuştu."
- "Yıkılan": "Yıkıl-" fiil köküne "-an" eki getirilmiştir. Bu ek, kelimeyi kendisinden sonra gelen "binalar" ismini niteleyen bir sıfat görevine sokmuştur. Dolayısıyla bu bir sıfat-fiildir.
- "kaldırılırken": "Kaldırıl-" fiil köküne geniş zaman eki "-ır" ve ardından "-ken" eki getirilmiştir. "-ken" eki, eylemin ne zaman gerçekleştiğini belirten bir zarf görevi üstlenmiştir. Dolayısıyla bu bir zarf-fiildir.
- "çalışan": "Çalış-" fiil köküne "-an" eki getirilmiştir. Bu ek de kelimeyi kendisinden sonra gelen "işçiler" ismini niteleyen bir sıfat görevine sokmuştur. Dolayısıyla bu da bir sıfat-fiildir.
- "yorulmuştu": Bu kelime, cümlenin çekimli fiilidir (yüklemidir). Bir eylemi zaman ve kişi belirterek bildirdiği için fiilimsi değildir.
Cümlede tespit ettiğimiz fiilimsiler ve türleri şunlardır:
- "Yıkılan" (Sıfat-fiil)
- "kaldırılırken" (Zarf-fiil)
- "çalışan" (Sıfat-fiil)
Gördüğümüz gibi, cümlede "sıfat-fiil" ve "zarf-fiil" olmak üzere iki farklı türde fiilimsi kullanılmıştır.
Cevap B seçeneğidir.
