4. "Sınavı kazanmak için çok çalışan öğrenci, sonunda istediği bölüme yerleşti."
Bu cümledeki fiilimsilerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) İsim-fiil ve zarf-fiil kullanılmıştır.
B) Sadece sıfat-fiil kullanılmıştır.
C) İsim-fiil ve sıfat-fiil kullanılmıştır.
D) Üç tür fiilimsi de kullanılmıştır.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiilimsileri doğru bir şekilde tespit etmemiz gerekiyor. Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil özelliğini yitirip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Üç tür fiilimsi vardır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil.
Şimdi verilen cümleyi adım adım inceleyelim ve fiilimsileri bulalım:
- Öncelikle cümleyi tekrar okuyalım: "Sınavı kazanmak için çok çalışan öğrenci, sonunda istediği bölüme yerleşti."
- Cümledeki fiil kök veya gövdelerini belirleyelim: "kazan-", "çalış-", "iste-", "yerleş-".
- Bu fiillerden hangilerinin fiilimsi eki aldığını ve cümlede fiilimsi görevi üstlendiğini kontrol edelim.
- "kazanmak" kelimesine bakalım. "Kazan-" fiil köküne "-mak" eki gelmiştir. "-mak, -mek" ekleri isim-fiil (mastar) ekleridir. Bu kelime cümlede bir eylemin adını belirtmektedir. Dolayısıyla "kazanmak" bir isim-fiildir.
- Şimdi "çalışan" kelimesine odaklanalım. "Çalış-" fiil köküne "-an" eki gelmiştir. "-an, -en" ekleri sıfat-fiil (ortaç) ekleridir. "Çalışan" kelimesi, "öğrenci" ismini nitelemektedir ("Hangi öğrenci? Çok çalışan öğrenci."). Bu nedenle "çalışan" bir sıfat-fiildir.
- Son olarak "istediği" kelimesini inceleyelim. "İste-" fiil köküne "-dik" (ünlü uyumu ve ünsüz yumuşamasıyla "-diği" şeklini almıştır) eki gelmiştir. "-dik, -ecek, -miş, -ar, -maz, -ası, -mez" ekleri de sıfat-fiil ekleridir. "İstediği" kelimesi, "bölüm" ismini nitelemektedir ("Hangi bölüm? İstediği bölüm."). Bu yüzden "istediği" de bir sıfat-fiildir.
- "Yerleşti" kelimesi ise cümlenin yüklemidir ve çekimli bir fiildir (geçmiş zaman kipiyle çekimlenmiştir), dolayısıyla fiilimsi değildir.
Bulgularımızı özetlersek:
- "kazanmak" → İsim-fiil
- "çalışan" → Sıfat-fiil
- "istediği" → Sıfat-fiil
Bu cümlede isim-fiil ve sıfat-fiil kullanıldığını görüyoruz. Zarf-fiil (bağ-fiil) örneği bulunmamaktadır.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) İsim-fiil ve zarf-fiil kullanılmıştır. (Yanlış, zarf-fiil yok.)
- B) Sadece sıfat-fiil kullanılmıştır. (Yanlış, isim-fiil de var.)
- C) İsim-fiil ve sıfat-fiil kullanılmıştır. (Doğru, hem isim-fiil hem de sıfat-fiil bulduk.)
- D) Üç tür fiilimsi de kullanılmıştır. (Yanlış, zarf-fiil yok.)
Cevap C seçeneğidir.
