10. "Çalışan kadın, evine dönünce yemek yapmaya başladı."
Bu cümledeki fiilimsilerin türleri hangi seçenekte doğru sıralanmıştır?
A) Sıfat-fiil - Zarf-fiil - İsim-fiil
B) Zarf-fiil - Sıfat-fiil - İsim-fiil
C) Sıfat-fiil - İsim-fiil - Zarf-fiil
D) İsim-fiil - Zarf-fiil - Sıfat-fiil
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiilimsilerin türlerini doğru bir şekilde belirlememiz isteniyor. Fiilimsiler (eylemsiler), fiillerden türeyen ancak fiil özelliğini yitirip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Gelin, cümlemizdeki her bir fiilimsiyi adım adım inceleyelim:
- Cümle: "Çalışan kadın, evine dönünce yemek yapmaya başladı."
- Birinci fiilimsi: "Çalışan"
- Bu kelime "çalışmak" fiilinden türemiştir.
- Üzerine gelen "-an" eki, sıfat-fiil (ortaç) eklerinden biridir (diğerleri: -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş).
- "Çalışan" kelimesi, "kadın" ismini niteleyerek "nasıl kadın?" sorusuna cevap verir. Bu nedenle, "çalışan" bir sıfat-fiildir.
- İkinci fiilimsi: "dönünce"
- Bu kelime "dönmek" fiilinden türemiştir.
- Üzerine gelen "-ünce" eki, zarf-fiil (bağ-fiil, ulaç) eklerinden biridir (diğerleri: -ken, -alı, -madan, -arak, -ip, -dıkça, -e...e, -r...mez, -casına, -maksızın).
- "Dönünce" kelimesi, "ne zaman yemek yapmaya başladı?" sorusuna cevap vererek eylemin zamanını belirtir. Bu nedenle, "dönünce" bir zarf-fiildir.
- Üçüncü fiilimsi: "yapmaya"
- Bu kelime "yapmak" fiilinden türemiştir.
- Üzerine gelen "-ma" eki, isim-fiil (mastar) eklerinden biridir (diğerleri: -ış, -mak).
- "Yapmaya" kelimesi, "yemek yapma" eylemini bir isim gibi ifade eder ve "-a" yönelme hal ekini almıştır. Bu nedenle, "yapmaya" bir isim-fiildir.
Şimdi bulduğumuz fiilimsi türlerini sırasıyla yazalım:
- Çalışan: Sıfat-fiil
- dönünce: Zarf-fiil
- yapmaya: İsim-fiil
Bu sıralama, seçeneklerdeki A şıkkı ile birebir uyuşmaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
