Yerkabuğundaki kırılma sonucu oluşan ve blokların birbirine göre yükselip alçaldığı fay türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Doğrultu atımlı fay
B) Eğim atımlı normal fay
C) Bindirme fayı
D) Yanal atımlı fay
Merhaba sevgili öğrenciler!
Yerkabuğundaki kırılmalar ve bu kırılmalar sonucu oluşan faylar, coğrafya ve jeoloji derslerinin önemli konularından biridir. Bu soruda, fay türlerini ve blokların hareket yönlerini anlamamız isteniyor. Hadi soruyu adım adım inceleyelim:
- Fay Nedir? Yerkabuğunu oluşturan kayaçların, iç kuvvetlerin etkisiyle gerilme, sıkışma veya makaslama gibi kuvvetlere maruz kalması sonucu kırılması ve bu kırık hatları boyunca blokların birbirine göre yer değiştirmesiyle oluşan yapılara fay denir.
- Sorunun Anahtar İfadesi: Soru, "blokların birbirine göre yükselip alçaldığı" ifadesiyle bize fay hattı boyunca dikey (vertikal) yönde bir hareket olduğunu söylüyor. Yani, bir blok yukarı çıkarken diğeri aşağı iniyor.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Doğrultu atımlı fay: Bu tür faylarda bloklar, fay hattı boyunca yatay (horizontal) yönde hareket eder. Yani, bloklar birbirine göre sağa veya sola kayar. Sorudaki "yükselip alçalma" ifadesiyle uyuşmaz.
- D) Yanal atımlı fay: Bu terim, doğrultu atımlı fay ile eş anlamlıdır. Yine yatay hareket söz konusudur. Dolayısıyla bu seçenek de doğru değildir.
- C) Bindirme fayı: Bindirme fayı, bir ters fay türüdür. Bu faylarda bir blok, diğer bloğun üzerine doğru, genellikle düşük bir açıyla, hareket eder. Yani dikey hareket vardır ve bir blok diğerinin üzerine "bindirilir". Bu da yükselme ve alçalma hareketini içerir.
- B) Eğim atımlı normal fay: Bu tür faylarda, yerçekimi ve gerilme kuvvetlerinin etkisiyle, fay düzlemi boyunca asılı blok (üstteki blok) taban bloğuna (alttaki blok) göre aşağıya doğru hareket eder. Bu hareket sonucunda bir blok yükselirken diğeri alçalır. Bu durum, sorudaki "blokların birbirine göre yükselip alçaldığı" tanımına tam olarak uymaktadır. Eğim atımlı faylar genel olarak dikey hareketin olduğu faylardır ve normal faylar bunun en tipik örneklerinden biridir.
- Karşılaştırma (B ve C seçenekleri): Hem bindirme fayları hem de normal faylar dikey hareket içerir. Ancak "eğim atımlı normal fay" terimi, blokların birbirine göre aşağı veya yukarı hareket ettiği, yani yükselip alçaldığı genel dikey hareketin en temel ve yaygın tanımlarından biridir. Bindirme fayı ise daha spesifik bir ters fay türüdür. Soru genel bir "fay türü" sorduğu için, dikey hareketin en net ve yaygın örneklerinden biri olan "eğim atımlı normal fay" daha kapsayıcı ve doğru bir cevaptır.
Bu bilgiler ışığında, yerkabuğundaki kırılma sonucu blokların birbirine göre yükselip alçaldığı fay türü, eğim atımlı normal faydır.
Cevap B seçeneğidir.
