Stoma hücrelerinin açılıp kapanmasını sağlayan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kloroplastların fotosentez hızını değiştirmesi
B) Golgi aygıtının salgı üretmesi
C) Stoma hücrelerindeki su miktarının değişmesi
D) Hücre çeperinin kalınlığının anlık olarak değişmesi
Sevgili öğrenciler, bitkilerin yaşamı için hayati öneme sahip olan stoma (gözenek) hücrelerinin açılıp kapanma mekanizmasını anlamak, bitki fizyolojisinin temel konularından biridir. Bu mekanizma, bitkinin gaz alışverişini ve su kaybını düzenlemesini sağlar.
- Stomalar ve Görevleri: Stomalar, bitki yapraklarının alt yüzeyinde bulunan küçük açıklıklardır. Bu açıklıklar, karbondioksitin bitkiye girmesini ve oksijen ile su buharının bitkiden çıkmasını (terleme veya transpirasyon) sağlar. Her stoma, iki adet bekçi (kilit) hücre tarafından çevrelenmiştir.
- Bekçi Hücrelerinin Özelliği: Bekçi hücrelerinin iç çeperleri (stomaya bakan kısımları) dış çeperlerine göre daha kalındır. Bu yapısal özellik, bekçi hücrelerinin şiştiğinde veya büzüldüğünde stomaların açılıp kapanmasında önemli rol oynar.
- C) Stoma hücrelerindeki su miktarının değişmesi: Bu seçenek doğru cevaptır. Bekçi hücrelerine su girdiğinde (ozmoz ile), hücreler şişer (turgor basıncı artar). İç çeperlerin daha kalın olması nedeniyle, hücreler dışa doğru eğrilir ve stoma açılır. Bekçi hücrelerinden su çıktığında ise (turgor basıncı azaldığında), hücreler büzülür ve stoma kapanır. Bu su hareketi genellikle potasyum ($K^+$) iyonlarının bekçi hücrelerine aktif taşıma ile alınması veya çıkarılmasıyla düzenlenir. Potasyum iyonlarının içeri girmesi, hücre içi yoğunluğu artırarak suyun ozmozla hücreye girmesini tetikler.
- A) Kloroplastların fotosentez hızını değiştirmesi: Kloroplastlar bekçi hücrelerinde bulunur ve fotosentez yaparlar. Fotosentez sonucu üretilen şekerler, hücre içi ozmotik basıncı artırarak suyun hücreye girmesine yardımcı olabilir. Ancak bu, stomaların açılıp kapanmasını sağlayan *doğrudan* mekanizma değil, su hareketini *tetikleyen* veya *etkileyen* bir faktördür. Temel mekanizma, suyun bekçi hücrelerine girip çıkmasıdır.
- B) Golgi aygıtının salgı üretmesi: Golgi aygıtı, hücre içinde protein ve lipidleri işleyen, paketleyen ve salgılayan bir organeldir. Stoma hareketleriyle doğrudan bir ilişkisi yoktur.
- D) Hücre çeperinin kalınlığının anlık olarak değişmesi: Hücre çeperi, bitki hücrelerine şekil ve destek veren sert bir yapıdır. Kalınlığı anlık olarak değişmez. Bekçi hücrelerinin çeperlerinin farklı kalınlıklara sahip olması, onların şiştiğinde belirli bir şekilde eğrilmesini sağlar, ancak bu kalınlık değişimi değil, su basıncının etkisiyle şekil değişimidir.
Stoma hücrelerinin açılıp kapanmasındaki temel mekanizma, bekçi hücrelerindeki su miktarının değişmesiyle oluşan turgor basıncı farklılıklarıdır.
Cevap C seçeneğidir.
