"Güneş her gün doğar. Yarın da güneş doğacak." Bu çıkarım için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Geçerli ve tutarlıdır
B) Geçerli ama tutarsızdır
C) Geçersiz ama tutarlıdır
D) Ne geçerlidir ne de tutarlıdır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen bir çıkarımın "geçerlilik" ve "tutarlılık" özelliklerini değerlendirmemiz isteniyor. Gelin, bu kavramları adım adım inceleyelim ve soruyu birlikte çözelim.
- Geçerlilik (Validity) Nedir?
- Bir çıkarımın geçerli olması, öncüller (verilen bilgiler) doğru kabul edildiğinde, sonucun (çıkarılan yargı) zorunlu olarak doğru olmasını gerektirir.
- Yani, mantıksal yapısı gereği, öncüller doğruysa sonucun yanlış olma ihtimali yoktur. Geçerlilik, çıkarımın biçimsel yapısıyla ilgilidir, içeriğiyle değil.
- Verilen örnekte ("Güneş her gün doğar. Yarın da güneş doğacak."), bu bir tümevarım örneğidir. Geçmişteki gözlemlerden (Güneş'in her gün doğması) yola çıkarak gelecekteki bir olay hakkında (yarın da doğacak) bir tahminde bulunulmuştur.
- Tümevarımsal çıkarımlar, öncüller doğru olsa bile sonucun kesinlikle doğru olacağını garanti etmez. Her ne kadar Güneş'in yarın doğması çok yüksek bir ihtimal olsa da, mantıksal olarak %100 zorunlu bir sonuç değildir. Örneğin, evrensel bir felaket veya Güneş'in yok olması gibi teorik ihtimaller, sonucun kesinliğini ortadan kaldırır.
- Bu nedenle, bu çıkarım geçerli değildir.
- Tutarlılık (Consistency) Nedir?
- Mantıkta tutarlılık, birbiriyle çelişmeyen önermeler kümesini ifade eder. Yani, bir önermeler kümesindeki tüm önermelerin aynı anda doğru olabilme ihtimali varsa, o küme tutarlıdır.
- Bir argüman için "tutarlılık" genellikle, argümanın kendi içinde bir çelişki barındırıp barındırmadığı veya öncüller ile sonucun birbiriyle uyumlu olup olmadığı anlamında kullanılır.
- "Güneş her gün doğar." önermesi ile "Yarın da güneş doğacak." önermesi birbiriyle çelişmez. Aksine, ikinci önerme birinciyi destekler niteliktedir ve onunla uyumludur. Bu ifadeler kendi içlerinde ve birbirleriyle herhangi bir çelişki içermezler.
- Bu nedenle, bu çıkarım tutarlıdır.
Şimdi bulgularımızı birleştirelim:
- Çıkarım geçersizdir (çünkü tümevarımsal bir çıkarım olup, öncüller doğru olsa bile sonuç zorunlu değildir).
- Çıkarım tutarlıdır (çünkü öncül ve sonuç birbiriyle çelişmemektedir).
Bu durumda, doğru seçenek "Geçersiz ama tutarlıdır" ifadesini içeren seçenektir.
Cevap C seçeneğidir.
