10. "Yarışmaya katılan öğrenciler arasında en başarılı olanı ödüllendirilecek. Ancak hazırlanmak için yeterli zaman ayırmak gerekiyor. Çalışmadan başarı elde etmek oldukça zordur."
Bu parçada geçen fiilimsilerin türleri aşağıdakilerin hangisinde doğru sıralanmıştır?
A) Sıfat-fiil - isim-fiil - isim-fiil
B) Zarf-fiil - sıfat-fiil - isim-fiil
C) Sıfat-fiil - zarf-fiil - isim-fiil
D) İsim-fiil - sıfat-fiil - zarf-fiil
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen metindeki fiilimsileri (eylemsileri) bulup türlerini doğru bir şekilde sıralamamız isteniyor. Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil özelliklerini tam olarak göstermeyip cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç temel fiilimsi türü vardır:
- İsim-fiil (Mastar): Fiillere "-ma, -ış, -mak" (mayışmak) ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" (anası mezar dikecekmiş) ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi kullanılır, bir ismi niteler veya adlaşarak isim görevini üstlenir.
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiillere "-ip, -ince, -ken, -alı, -madan, -dıkça, -erek, -r...mez, -esiye, -a...a, -casına, -meksizin, -dığında" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi kullanılır, fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirtir.
Şimdi metni adım adım inceleyelim ve fiilimsileri bulup türlerini belirleyelim:
- "Yarışmaya katılan öğrenciler arasında en başarılı olanı ödüllendirilecek."
- "katılan": "katıl-" fiil köküne "-an" eki gelmiştir. "-an" eki, sıfat-fiil eklerinden biridir. Burada "öğrenciler" ismini nitelediği için bu bir sıfat-fiildir.
- "olanı": "ol-" fiil köküne "-an" eki gelmiştir. Bu da bir sıfat-fiildir (adlaşmış sıfat-fiil). Ancak sıralamada ilk üç fiilimsiye odaklanacağız.
- "Ancak hazırlanmak için yeterli zaman ayırmak gerekiyor."
- "hazırlanmak": "hazırlan-" fiil köküne "-mak" eki gelmiştir. "-mak" eki, isim-fiil eklerinden biridir. Cümlede isim görevinde kullanıldığı için bu bir isim-fiildir.
- "ayırmak": "ayır-" fiil köküne "-mak" eki gelmiştir. Bu da isim-fiil eklerinden "-mak" ekini almıştır ve cümle içinde isim görevindedir. Dolayısıyla bu da bir isim-fiildir.
- "Çalışmadan başarı elde etmek oldukça zordur."
- "Çalışmadan": "çalış-" fiil köküne "-madan" eki gelmiştir. "-madan" eki, zarf-fiil eklerinden biridir. Cümleye durum anlamı kattığı için bu bir zarf-fiildir.
- "etmek": "et-" fiil köküne "-mek" eki gelmiştir. Bu da isim-fiil eklerinden "-mak" ekini almıştır ve cümle içinde isim görevindedir. Dolayısıyla bu da bir isim-fiildir.
Metinde geçen fiilimsileri ortaya çıkış sırasına göre listelersek:
- Birinci fiilimsi: "katılan" (Sıfat-fiil)
- İkinci fiilimsi: "hazırlanmak" (İsim-fiil)
- Üçüncü fiilimsi: "ayırmak" (İsim-fiil)
Bu sıralama "Sıfat-fiil - isim-fiil - isim-fiil" şeklindedir. Seçeneklere baktığımızda bu sıralamanın A seçeneğinde verildiğini görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
