5. "Güneş, bulutların arasından yavaşça süzülerek battı." cümlesindeki fiilin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Geçişli fiil - nesne almış
B) Geçişsiz fiil - özne almış
C) Geçişsiz fiil - nesne almamış
D) Geçişli fiil - dolaylı tümleç almış
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlenin fiilinin özelliğini bulmamız isteniyor. Bir fiilin geçişli mi yoksa geçişsiz mi olduğunu anlamak için pratik bir yöntemimiz var. Şimdi bu adımları tek tek inceleyelim:
- Adım 1: Cümledeki Fiili Bulalım
- Verilen cümle: "Güneş, bulutların arasından yavaşça süzülerek battı."
- Bu cümledeki eylem bildiren kelime, yani fiilimiz "battı" kelimesidir. (Batmak fiilinin geçmiş zaman çekimi.)
- Adım 2: Fiilin Geçişli mi, Geçişsiz mi Olduğunu Anlayalım
- Bir fiilin "geçişli" olup olmadığını anlamak için fiilin başına "onu" kelimesini getirmeyi deneriz. Eğer "onu" kelimesiyle birlikte anlamlı bir ifade oluşuyorsa fiil "geçişli"dir, yani nesne alabilir. Eğer anlamsız oluyorsa fiil "geçişsiz"dir, yani nesne alamaz.
- Fiilimiz "battı" (batmak). Deneyelim: "onu battı" dediğimizde anlamlı oluyor mu? Hayır, "onu battı" anlamsız bir ifadedir.
- Bu durumda, "batmak" fiili geçişsiz bir fiildir.
- Adım 3: Cümlede Nesne Olup Olmadığını Kontrol Edelim
- Nesne, yükleme sorulan "neyi?", "kimi?" veya "ne?" (sadece özneyi bulduktan sonra) sorularına cevap veren ögedir.
- Cümlemiz: "Güneş, bulutların arasından yavaşça süzülerek battı."
- Yüklem: "battı"
- Kim battı? "Güneş" (Bu özne.)
- Neyi battı? / Kimi battı? Bu sorulara cevap veren bir kelime cümlede bulunmuyor. "Bulutların arasından" yer tamlayıcısıdır, "yavaşça" ise zarf tümlecidir.
- Dolayısıyla, bu cümlede nesne bulunmamaktadır.
- Adım 4: Bulgularımızı Seçeneklerle Karşılaştıralım
- Fiilimiz "geçişsiz" ve cümlede "nesne almamış".
- Şimdi seçeneklere bakalım:
- A) Geçişli fiil - nesne almış (Yanlış, fiil geçişsiz.)
- B) Geçişsiz fiil - özne almış (Doğru, fiil geçişsiz ama seçenek sadece özne almış demesi eksik. Cümlede özne var ama fiilin özelliği nesne alıp almamasıyla ilgili.)
- C) Geçişsiz fiil - nesne almamış (Doğru, fiil geçişsiz ve cümlede nesne yok.)
- D) Geçişli fiil - dolaylı tümleç almış (Yanlış, fiil geçişsiz.)
- En doğru ve eksiksiz açıklama C seçeneğinde verilmiştir. Geçişsiz fiiller zaten nesne almazlar, bu yüzden "nesne almamış" ifadesi fiilin geçişsiz olma özelliğini pekiştirir.
Cevap C seçeneğidir.
