1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde emir kipiyle çekimlenmiş bir fiil kullanılmıştır?
A) Yarın sınav için erken kalkmalıyım.
B) Bu konuyu tekrar etsen iyi olur.
C) Lütfen sessiz olun.
D) Akşam bize gelsinler.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, fiillerin çekim kiplerinden biri olan "emir kipi"ni bulmamız isteniyor. Emir kipi, bir eylemin yapılmasını kesin bir şekilde bildiren, yani bir emir, istek veya talimat veren kiptir. Hadi seçenekleri tek tek inceleyelim:
-
A) Yarın sınav için erken kalkmalıyım.
- Bu cümlede fiil "kalkmalıyım"dır.
- Fiile eklenen "-malı/-meli" eki, gereklilik kipidir. Bir işin yapılması gerektiğini bildirir.
- Bu nedenle, bu fiil emir kipiyle çekimlenmemiştir.
-
B) Bu konuyu tekrar etsen iyi olur.
- Bu cümlede fiil "etsen"dir.
- Fiile eklenen "-sa/-se" eki, dilek-şart kipidir. Bir dileği veya bir şartı ifade eder.
- Bu nedenle, bu fiil emir kipiyle çekimlenmemiştir.
-
C) Lütfen sessiz olun.
- Bu cümlede fiil "olun"dur.
- "Olmak" fiiline eklenen "-un" eki, ikinci çoğul şahıs (siz) için kullanılan emir kipidir. "Siz sessiz olun" şeklinde bir talimat veya rica bildirmektedir.
- Bu fiil, doğrudan bir eylemin yapılmasını emrettiği veya rica ettiği için emir kipiyle çekimlenmiştir.
-
D) Akşam bize gelsinler.
- Bu cümlede fiil "gelsinler"dir.
- "Gelmek" fiiline eklenen "-sinler" eki, üçüncü çoğul şahıs (onlar) için kullanılan emir kipidir. Onların gelmesi yönünde bir istek veya talimatı ifade eder.
- Bu fiil de teknik olarak emir kipiyle çekimlenmiştir. Ancak, genellikle "emir kipi" denildiğinde, doğrudan dinleyiciye (sen/siz) yönelik komutlar akla gelir. "Lütfen sessiz olun" ifadesi, doğrudan dinleyiciye yönelik bir komut veya rica olduğu için sorunun aradığı en net örnektir.
Yukarıdaki analizlere göre, "Lütfen sessiz olun" cümlesindeki "olun" fiili, doğrudan bir emir veya rica bildirdiği ve dinleyiciye yönelik olduğu için emir kipiyle çekimlenmiştir.
Cevap C seçeneğidir.
