Bir gazete muhabiri, deprem bölgesine giderek afetzedelerle röportajlar yapıyor ve fotoğraflar çekiyor. Muhabirin bu çalışmasında topladığı hangi veri birinci elden kaynak değildir?
A) Depremzedelerle yapılan röportaj kayıtları
B) Bölgede çekilen fotoğraflar
C) Afet bölgesine ait uydu görüntüleri
D) Deprem anını yaşayanların anlattıkları
Sevgili öğrenciler, bu soruyu doğru bir şekilde çözebilmek için öncelikle "birinci elden kaynak" ve "ikinci elden kaynak" arasındaki farkı çok iyi anlamamız gerekiyor.
- Birinci Elden Kaynak (Asli Kaynak): Bir olayın yaşandığı anda veya hemen sonrasında, olayı bizzat yaşayan, gören, duyan veya olaya doğrudan tanık olan kişiler tarafından oluşturulan veya kaydedilen orijinal verilerdir. Bunlar olayın ham, işlenmemiş halidir. Örneğin, günlükler, mektuplar, fotoğraflar, resmi belgeler, görgü tanığı ifadeleri, röportajlar, anılar, orijinal sanat eserleri.
- İkinci Elden Kaynak (Tali Kaynak): Birinci elden kaynaklara dayanarak oluşturulan, yorumlanan, analiz edilen veya özetlenen verilerdir. Olayı doğrudan yaşamayan veya görmeyen kişiler tarafından hazırlanır. Örneğin, ders kitapları, ansiklopediler, makaleler, belgeseller, birinci elden kaynakları yorumlayan haberler.
Şimdi, gazete muhabirinin deprem bölgesinde yaptığı çalışmada topladığı verilere tek tek bakalım ve hangisinin birinci elden kaynak olup olmadığını değerlendirelim:
- A) Depremzedelerle yapılan röportaj kayıtları: Muhabir, depremzedelerle doğrudan konuşarak onların yaşadıklarını, hissettiklerini ve deneyimlerini kaydetmiştir. Depremzedeler olayı bizzat yaşayan kişiler olduğu için, onların anlattıkları ve bu röportaj kayıtları muhabir için birinci elden kaynaktır.
- B) Bölgede çekilen fotoğraflar: Muhabir, deprem bölgesine giderek kendi gözlemleriyle, kendi kamerasıyla fotoğraflar çekmiştir. Bu fotoğraflar, olayın yaşandığı anı veya sonrasını doğrudan belgeleyen, muhabirin kendi eseri olan orijinal verilerdir. Dolayısıyla bu da muhabir için birinci elden kaynaktır.
- C) Afet bölgesine ait uydu görüntüleri: Uydu görüntüleri, uydular tarafından çekilen ve genellikle özel kurumlar veya devletler tarafından sağlanan verilerdir. Muhabir bu görüntüleri kendisi çekmemiştir; başka bir kaynaktan (örneğin, bir uydu şirketi, bir devlet kurumu veya bir haber ajansı) temin etmiştir. Muhabir için bu görüntüler, kendisinin doğrudan oluşturmadığı, başka bir kaynaktan aldığı veriler olduğu için birinci elden kaynak değildir. Muhabir bunları haberinde kullanmak için bir ikinci elden kaynak olarak değerlendirir.
- D) Deprem anını yaşayanların anlattıkları: Bu da A seçeneğinde olduğu gibi, depremi bizzat deneyimlemiş kişilerin doğrudan ifadeleridir. Muhabir bu ifadeleri dinleyip kaydettiği için, bu veriler de muhabir için birinci elden kaynaktır.
Sonuç olarak, muhabirin kendi gözlemleri, röportajları ve çektiği fotoğraflar birinci elden kaynak iken, uydu görüntüleri muhabirin doğrudan kendi çalışmasıyla elde ettiği birincil bir veri değildir; başka bir kurum tarafından üretilmiş ve muhabir tarafından kullanılmış bir kaynaktır.
Cevap C seçeneğidir.
