Evrenin büyüklüğünü, atomların küçüklüğünü veya bakterilerin çoğalma hızını ifade ederken günlük sayılarımız genellikle yetersiz kalır. Bu durum, bilim insanlarını çok büyük veya çok küçük sayıları daha pratik ve anlaşılır bir şekilde ifade etmek için üslü ve köklü gösterimleri kullanmaya yöneltmiştir.
Aşağıdaki durumlardan hangisi, bilimsel gösterimin (üslü ifade kullanımı) sağladığı kolaylığa en iyi örnek teşkil eder?
A) Bir arabanın hızını kilometre/saat cinsinden belirtmek
B) Bir elmanın kütlesini gram cinsinden ifade etmek
C) Işığın saniyedeki hızını $3 \times 10^8$ metre olarak göstermek
D) Bir futbol sahasının uzunluğunu metre cinsinden ölçmek
Sevgili öğrenciler, bu soru bize bilimde karşılaştığımız çok büyük veya çok küçük sayıları ifade etme ihtiyacını ve bu ihtiyacı karşılamak için kullanılan bilimsel gösterimin önemini anlatıyor. Günlük hayatta kullandığımız sayılar, evrenin büyüklüğü veya atomların küçüklüğü gibi kavramları ifade etmekte yetersiz kalır. Bilimsel gösterim, bu tür sayıları daha anlaşılır ve pratik bir şekilde yazmamızı sağlar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bir arabanın hızını kilometre/saat cinsinden belirtmek: Bir arabanın hızı genellikle $50 \text{ km/saat}$, $100 \text{ km/saat}$ gibi sayılarla ifade edilir. Bu sayılar ne çok büyük ne de çok küçüktür ve günlük kullanım için gayet uygundur. Bilimsel gösterime ihtiyaç duyulmaz.
- B) Bir elmanın kütlesini gram cinsinden ifade etmek: Bir elmanın kütlesi yaklaşık $150 \text{ gram}$, $200 \text{ gram}$ gibi değerlerdedir. Bu da günlük hayatta kolayca ifade edebileceğimiz bir sayıdır. Bilimsel gösterim kullanmaya gerek yoktur.
- C) Işığın saniyedeki hızını $3 \times 10^8$ metre olarak göstermek: Işığın hızı saniyede yaklaşık $300.000.000$ metredir. Bu, çok büyük bir sayıdır. Bu sayıyı $300.000.000$ şeklinde yazmak yerine, bilimsel gösterimle $3 \times 10^8$ metre olarak ifade etmek, hem daha kısa hem de daha anlaşılırdır. Buradaki $10^8$ ifadesi, sayının sonunda 8 tane sıfır olduğunu gösterir. Bu, bilimsel gösterimin sağladığı kolaylığa mükemmel bir örnektir.
- D) Bir futbol sahasının uzunluğunu metre cinsinden ölçmek: Bir futbol sahasının uzunluğu yaklaşık $100 \text{ metre}$ civarındadır. Bu da günlük hayatta rahatlıkla ifade edilebilen bir sayıdır ve bilimsel gösterim gerektirmez.
Gördüğümüz gibi, ışığın hızı gibi çok büyük bir sayıyı ifade ederken bilimsel gösterim (üslü ifade kullanımı) bize büyük bir kolaylık sağlar. Bu sayede karmaşık ve uzun sayıları daha sade ve anlaşılır bir biçimde yazabiliriz.
Cevap C seçeneğidir.
