Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işteşlik eki (-ş) farklı bir anlam ilişkisi kurmuştur?
A) Komşularla bayramlaştık.
BÇ Çocuklar parkta oynaştı.
C) Rakip takımlar çok çarpıştı.
D) Ailecek kahvaltıda buluştuk.
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bu soruda, işteşlik eki olan "-ş" ekinin cümlelerde kurduğu anlam ilişkilerini inceleyeceğiz. İşteşlik eki, bir eylemin birden fazla özne tarafından ya "karşılıklı" olarak ya da "birlikte" yapıldığını gösterir. Şimdi her bir seçeneği adım adım inceleyelim:
- A) Komşularla bayramlaştık.
- Buradaki fiil "bayramlaşmak"tır.
- "Bayramlaşmak", komşuların birbirlerine bayram tebriği dilemesi, yani bu eylemi karşılıklı olarak yapması anlamına gelir. Ben komşuma, komşum bana bayram diledi.
- Bu, karşılıklı işteşlik örneğidir.
- B) Çocuklar parkta oynaştı.
- Buradaki fiil "oynaşmak"tır.
- "Oynaşmak", çocukların parkta birlikte, şakalaşarak, birbirleriyle etkileşim halinde oynaması anlamına gelir. Bu eylemde hem birlikte yapma hem de birbirleriyle etkileşim kurma (karşılıklı) anlamı vardır.
- Bu, genellikle birlikte işteşlik olarak kabul edilse de, içinde güçlü bir karşılıklı etkileşim barındırır.
- C) Rakip takımlar çok çarpıştı.
- Buradaki fiil "çarpışmak"tır.
- "Çarpışmak", rakip takımların birbirine çarpması, yani bu eylemi karşılıklı olarak yapması anlamına gelir. Bir takım diğerine, diğeri de öbürüne çarptı.
- Bu, karşılıklı işteşlik örneğidir.
- D) Ailecek kahvaltıda buluştuk.
- Buradaki fiil "buluşmak"tır.
- "Buluşmak", aile bireylerinin kahvaltı için bir araya gelmesi, toplanması anlamına gelir. Bu eylem, öznelerin birlikte bir noktada toplanmasını ifade eder. Diğer seçeneklerdeki gibi "birbirine karşı" yapılan aktif bir eylemden ziyade, "bir araya gelme" durumunu anlatır. Burada "ben seni buldum, sen beni buldun" gibi bir karşılıklı eylemden çok, "biz bir araya geldik" anlamı ön plandadır.
- Bu, birlikte işteşlik örneğidir ve diğer seçeneklerdeki karşılıklı anlamından farklıdır.
Gördüğümüz gibi, A ve C seçeneklerinde eylem açıkça "karşılıklı" olarak (birbirine karşı) yapılmıştır. B seçeneğindeki "oynaşmak" fiili de her ne kadar "birlikte" yapılsa da, içinde "birbirleriyle" etkileşim kurma anlamı oldukça güçlüdür. Ancak D seçeneğindeki "buluşmak" fiili, eylemin "bir araya gelme", "toplanma" şeklinde birlikte yapılmasını ifade eder ve diğerlerindeki gibi doğrudan "birbirine karşı" yapılan bir eylem anlamı taşımaz. Bu nedenle, D seçeneğindeki işteşlik eki farklı bir anlam ilişkisi kurmuştur.
Cevap D seçeneğidir.
