9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla yargı vardır?
A) Yağmur şiddetini artırarak yağmaya devam ediyor.
B) Dün akşam izlediğim film çok etkileyiciydi.
C) Kitabı bitirince arkadaşına ödünç vereceğini söyledi.
D) Bahçedeki çiçeklerin hepsi açmış.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden birden fazla yargı içeren cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle yargı kavramını hatırlayalım:
- Bir cümlede bildirilen iş, oluş, durum veya harekete yargı denir.
- Bir cümlenin temel yargısı genellikle çekimli bir fiil (yüklem) veya ek fiil almış bir isim/sıfat ile ifade edilir.
- Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) de kendi başlarına birer yan yargı oluşturur ve cümleye birden fazla yargı katabilirler. Yani, bir cümlede birden fazla çekimli fiil veya çekimli fiil ile birlikte fiilimsiler varsa, o cümlede birden fazla yargı var demektir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yağmur şiddetini artırarak yağmaya devam ediyor. Bu cümlede temel yargı "devam ediyor" fiilidir. "artırarak" (zarf-fiil) ve "yağmaya" (isim-fiil) kelimeleri yan yargılar oluştursa da, cümlenin ana yüklemi tek olduğu için bu cümle tek bir temel yargı etrafında şekillenmiştir.
- B) Dün akşam izlediğim film çok etkileyiciydi. Bu cümlede temel yargı "etkileyiciydi" (ek fiil almış isim) kelimesidir. "izlediğim" (sıfat-fiil) kelimesi bir yan yargı oluştursa da, cümlenin ana yüklemi tek olduğu için bu cümle de tek bir temel yargı içerir.
- C) Kitabı bitirince arkadaşına ödünç vereceğini söyledi. Bu cümlede temel yargı "söyledi" fiilidir. Ancak dikkat edelim: "bitirince" (zarf-fiil) kelimesi bir yan yargı oluşturur (ne zaman söylediğini belirtir). "vereceğini" (isim-fiil) kelimesi de başka bir yan yargı oluşturur (ne söylediğini belirtir ve "söyledi" fiilinin nesnesidir). Dolayısıyla bu cümlede "söyledi" temel yargısının yanı sıra, "bitirince" ve "vereceğini" olmak üzere iki farklı yan yargı daha bulunmaktadır. Bu da cümlede toplamda üç yargı olduğu anlamına gelir.
- D) Bahçedeki çiçeklerin hepsi açmış. Bu cümlede tek bir yargı vardır: "açmış" fiili.
Bu analizlere göre, C seçeneğindeki cümlede birden fazla yargı bulunmaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
