Bu soruyu çözmek için hücrelerin farklı ortamlardaki davranışlarını ve özellikle ozmoz olayını iyi anlamamız gerekiyor. Hadi adım adım inceleyelim:
- Ozmoz Nedir? Ozmoz, suyun yarı geçirgen bir zar (hücre zarı gibi) aracılığıyla, su konsantrasyonunun yüksek olduğu yerden (yani çözünen madde konsantrasyonunun az olduğu yerden) su konsantrasyonunun düşük olduğu yere (yani çözünen madde konsantrasyonunun çok olduğu yere) hareket etmesidir. Hücreler, içlerindeki ve dışlarındaki çözünen madde yoğunluğuna göre su alıp verirler.
- Hipotonik Ortam ve Saf Su: Soruda belirtildiği gibi, hipotonik ortam, hücrenin içindeki çözünen madde yoğunluğundan daha az çözünen madde içeren bir ortamdır. Saf su, neredeyse hiç çözünen madde içermediği için, hücreler için aşırı hipotonik bir ortamdır. Alyuvarların içi, saf suya göre çok daha fazla çözünen madde (tuzlar, proteinler vb.) içerir.
- Alyuvarların Saf Suya Konulması: Alyuvarlar saf su içine konulduğunda, dış ortamdaki su konsantrasyonu (çözünen madde az olduğu için) hücre içindeki su konsantrasyonundan çok daha yüksek olur. Bu durumda, ozmoz kuralına göre su, hücre zarından içeri doğru hızla hareket etmeye başlar.
- Alyuvarların Patlaması: Alyuvarlar, bitki hücrelerinin aksine, hücre duvarına sahip olmayan hayvan hücreleridir. Hücre duvarı, bitki hücrelerine aşırı su alımında patlamalarını engelleyen bir direnç sağlar. Ancak alyuvarlar gibi hayvan hücrelerinde bu koruyucu yapı yoktur. İçeri giren aşırı su, hücrenin şişmesine ve sonunda hücre zarının dayanamayarak yırtılmasına, yani hücrenin patlamasına neden olur.
- Doğru Terim: Alyuvarların (kırmızı kan hücrelerinin) aşırı su alarak şişip patlaması olayına özel olarak hemoliz denir. "Hemo-" kanı, "-liz" ise parçalanmayı veya patlamayı ifade eder.
- A) Difüzyon neden yanlış? Difüzyon, genel bir madde geçişi terimidir. Ozmoz, suyun difüzyonudur ancak alyuvarın patlamasına özel bir isim değildir.
- B) Plazmoliz neden yanlış? Plazmoliz, hücrenin su kaybederek büzülmesi olayıdır, genellikle bitki hücrelerinde görülür ve hücre zarının hücre duvarından ayrılması durumudur. Bu durumun tam tersidir.
- D) Deplazmoliz neden yanlış? Deplazmoliz, plazmolize uğramış bir hücrenin tekrar su alarak eski haline dönmesidir. Patlama ile ilgili değildir.
Bu nedenle, alyuvarların saf su içinde patlamasının özel adı hemolizdir.
Cevap C seçeneğidir.
