Bir tarihçi, Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait bir seferin detaylarını öğrenmek için o seferde bulunan bir askerin günlüğünü okuyor. Bu günlük için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) İkinci elden yazılı kaynaktır
B) Birinci elden yazılı kaynaktır
C) Görsel kaynaktır
D) Sözlü kaynaktır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Tarih, geçmişi anlamak için kaynaklara ihtiyaç duyar. Bu kaynakları doğru bir şekilde sınıflandırmak, tarihin güvenilirliğini ve olayları doğru yorumlamamızı sağlar. Şimdi sorumuzu adım adım inceleyelim:
- Tarihi Kaynaklar Nelerdir?
Tarihi kaynaklar, geçmişte yaşanmış olaylar hakkında bilgi veren her türlü belge, eşya veya anlatıdır. Bu kaynakları genellikle iki ana kategoriye ayırırız: birinci elden (asıl) kaynaklar ve ikinci elden (tali) kaynaklar.
- Birinci Elden (Asıl) Kaynak Nedir?
Birinci elden kaynaklar, olayın yaşandığı döneme ait, olayı bizzat yaşayan veya gören kişiler tarafından oluşturulmuş orijinal eserlerdir. Örneğin, bir mektup, günlük, resmi belge, anıt, fotoğraf veya o döneme ait bir eşya birinci elden kaynak olabilir. Bu kaynaklar, olayın "ilk ağızdan" anlatımıdır.
- İkinci Elden (Tali) Kaynak Nedir?
İkinci elden kaynaklar ise, birinci elden kaynakları inceleyerek, yorumlayarak veya analiz ederek oluşturulmuş eserlerdir. Olayın yaşandığı dönemin sonrasında, olayı yaşamamış kişiler tarafından yazılırlar. Örneğin, tarih kitapları, makaleler, ansiklopediler veya belgeseller genellikle ikinci elden kaynaklardır.
- Kaynak Türleri: Yazılı, Görsel, Sözlü
Kaynakları aynı zamanda sunuş biçimlerine göre de ayırabiliriz:
- Yazılı Kaynaklar: Mektuplar, günlükler, fermanlar, gazeteler, kitaplar gibi yazılı metinlerdir.
- Görsel Kaynaklar: Fotoğraflar, resimler, haritalar, filmler, heykeller gibi görsel materyallerdir.
- Sözlü Kaynaklar: Efsaneler, destanlar, türküler, anılar, röportajlar gibi sözlü aktarımlardır.
- Sorumuzdaki Durumu İnceleyelim:
Sorumuzda, bir tarihçi Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait bir seferin detaylarını öğrenmek için o seferde bulunan bir askerin günlüğünü okuyor.
- Bu günlük, seferde bizzat bulunmuş, yani olayı yaşamış bir asker tarafından yazılmıştır. Bu durum, günlüğü "birinci elden" bir kaynak yapar.
- Günlük, yazılı bir metin olduğu için "yazılı" bir kaynaktır.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) İkinci elden yazılı kaynaktır: Askerin günlüğü, olayı yaşayan kişi tarafından yazıldığı için ikinci elden değil, birinci elden bir kaynaktır. Bu seçenek yanlıştır.
- B) Birinci elden yazılı kaynaktır: Asker, seferi bizzat yaşamış ve deneyimlerini kaydetmiştir. Bu da günlüğü birinci elden bir kaynak yapar. Ayrıca, günlük yazılı bir metindir. Bu seçenek doğrudur.
- C) Görsel kaynaktır: Günlükler temel olarak yazılı metinlerdir, görsel materyal değildir. Bu seçenek yanlıştır.
- D) Sözlü kaynaktır: Günlük, yazılı bir belgedir, sözlü bir anlatım değildir. Bu seçenek yanlıştır.
Bu analizlere göre, bir askerin sefer sırasında tuttuğu günlük, olayın bizzat tanığı tarafından yazıldığı için "birinci elden" ve yazılı bir metin olduğu için de "yazılı" bir kaynaktır.
Cevap B seçeneğidir.
