Sevgili öğrenciler, bu soru Türk edebiyatının önemli bir dönüm noktası olan İslamiyet'in kabulüyle birlikte ortaya çıkan dini-tasavvufi halk edebiyatı nazım türlerinden birini sormaktadır. Soruyu adım adım inceleyelim:
- Soru Ne İstiyor? Türklerin İslamiyet'i kabulüyle edebiyatımıza giren ve "tanrı birliği inancını" (yani tevhid inancını) işleyen şiir türünü bulmamız isteniyor.
- "Tanrı Birliği İnancı" (Tevhid) Nedir? Bu ifade, İslam dininin temelini oluşturan, Allah'ın tek ve eşsiz olduğu, ondan başka ilah bulunmadığı inancını anlatır. Bu inanç, İslamiyet'in kabulüyle birlikte Türk düşünce ve sanat hayatına güçlü bir şekilde girmiştir.
- A) Koşma: Halk edebiyatının en yaygın nazım şekillerinden biridir. Genellikle aşk, doğa, güzellik, yiğitlik gibi konuları işler. İslamiyet öncesi dönemden beri var olan ve dini bir içeriğe sahip olmayan bir türdür. Bu nedenle doğru cevap olamaz.
- B) İlahi: Dini-tasavvufi halk edebiyatı nazım türlerinden biridir. Allah'ı övmek, ona duyulan aşkı dile getirmek, peygamber sevgisini anlatmak ve özellikle tanrı birliği inancını (tevhid) işlemek amacıyla yazılır. Yunus Emre gibi büyük mutasavvıf şairler ilahileriyle tanınır. İslamiyet'in kabulüyle birlikte edebiyatımıza girmiş ve bu inancı en doğrudan işleyen türdür. Bu seçenek sorunun tanımına tam olarak uymaktadır.
- C) Nefes: Alevi-Bektaşi edebiyatında görülen dini-tasavvufi bir nazım türüdür. Genellikle Hz. Ali ve On İki İmam sevgisini, Bektaşi felsefesini, tasavvufi sırları ve bazen de şeriat kurallarına eleştirel bir bakışı dile getirir. Tanrı birliği inancını dolaylı olarak içerse de, doğrudan ve genel anlamda bu inancı işleyen temel tür ilahi'dir.
- D) Devriye: Yine Alevi-Bektaşi edebiyatına ait bir nazım türüdür. İnsanın ruhunun Allah'tan gelip tekrar Allah'a dönmesi (devir) inancını, yani varlığın döngüsünü konu alır. Belirli bir tasavvufi inancı işlese de, soruda belirtilen "tanrı birliği inancı"nı genel anlamda işleyen tür değildir.
- Sonuç: Türklerin İslamiyet'i kabulüyle birlikte edebiyatımıza giren ve "tanrı birliği inancını" en doğrudan ve yaygın şekilde işleyen şiir türü ilahidir.
Cevap B seçeneğidir.
