Fiilimsiler KPSS Test 1

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem isim-fiil hem sıfat-fiil kullanılmıştır?

A) Koşarak geldi, nefes nefese kaldı.
B) Okumak, insanı geliştiren en önemli eylemdir.
C) Gelen misafirleri karşılayıp ağırladı.
D) Gezmeyi seven insanlar, yeni yerler keşfeder.

Sevgili öğrenciler, fiilimsiler (eylemsiler) Türkçenin önemli konularından biridir. Bu soruda hem isim-fiil hem de sıfat-fiilin bir arada kullanıldığı cümleyi bulacağız. Haydi, adım adım inceleyelim!

• Öncelikle fiilimsileri hatırlayalım:
• İsim-fiil (Ad Eylem): Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede isim gibi kullanılan sözcüklerdir. (Örnek: okumak, gülüş, yazma)
• Sıfat-fiil (Ortaç): Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede sıfat görevinde kullanılan sözcüklerdir. (Örnek: gelen, yazası, bilmez, koşar, tanıdık, gelecek, bitmiş)
• Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
• A) Koşarak geldi, nefes nefese kaldı.

  Bu cümlede "koşarak" sözcüğü, fiile "-arak" eki getirilerek oluşturulmuş bir zarf-fiildir (bağ-fiil). Cümlede isim-fiil veya sıfat-fiil bulunmamaktadır. Bu nedenle A seçeneği doğru cevap değildir.

• B) Okumak, insanı geliştiren en önemli eylemdir.

  "Okumak" sözcüğü, "oku-" fiiline "-mak" eki getirilerek oluşturulmuş bir isim-fiildir. Cümlenin öznesi görevindedir.

  "geliştiren" sözcüğü, "geliştir-" fiiline "-en" eki getirilerek oluşturulmuş bir sıfat-fiildir. "eylem" ismini nitelemektedir ("nasıl eylem?" sorusuna "geliştiren eylem" cevabını verir).

  Bu cümlede hem isim-fiil ("okumak") hem de sıfat-fiil ("geliştiren") bir arada kullanılmıştır. Bu nedenle B seçeneği doğru cevaptır.

• C) Gelen misafirleri karşılayıp ağırladı.

  "Gelen" sözcüğü, "gel-" fiiline "-en" eki getirilerek oluşturulmuş bir sıfat-fiildir ("misafir" ismini nitelemektedir).

  "karşılayıp" sözcüğü, "karşıla-" fiiline "-ıp" eki getirilerek oluşturulmuş bir zarf-fiildir (bağ-fiil).

  Bu cümlede sıfat-fiil bulunsa da isim-fiil bulunmamaktadır. Bu nedenle C seçeneği doğru cevap değildir.

• D) Gezmeyi seven insanlar, yeni yerler keşfeder.

  "Gezmeyi" sözcüğü, "gez-" fiiline "-me" isim-fiil eki ve ardından belirtme hal eki (-yi) getirilerek oluşturulmuş bir isim-fiildir.

  "seven" sözcüğü, "sev-" fiiline "-en" sıfat-fiil eki getirilerek oluşturulmuş bir sıfat-fiildir ("insanlar" ismini nitelemektedir).

  Bu cümlede her iki fiilimsi türü de bulunsa da, "gezme" isim-fiili, "seven" sıfat-fiilinin nesnesi konumundadır. Yani isim-fiil, sıfat-fiilin oluşturduğu yan cümlenin bir öğesidir. Soru, genellikle her iki fiilimsinin de cümlenin ana yapısında veya farklı yan cümlelerde bağımsız olarak kullanıldığı durumları hedefler. B seçeneğinde ise isim-fiil cümlenin öznesi, sıfat-fiil ise yüklemin bir parçası olarak farklı ve bağımsız görevlerde kullanılmıştır. Bu nedenle B seçeneği, sorunun aradığı "hem isim-fiil hem sıfat-fiil kullanılmıştır" ifadesine daha uygun bir örnektir.

Cevap B seçeneğidir.